کی آشیان چیست؟

در کتاب های تاریخ معاصر، کاشان را از نخستین جایگاه های آبادانی می دانند که به امر پادشاهان اساطیری ایران در کنار چشمه فین، “کِی آشیان” یعنی جایی برای حکام ساخته اند.

کاشان یک شهر فوق العاده ممتاز و مبرز در تاریخ ایران و تمدن ایرانی و اسلامی بوده است. در گذشته های بسیار دور در کاشان و حوالی آن آثار متعددی به دست آمده است که اولین هزاره های تاریخ و تمدن ایران را رقم می زند.

حفاری ها و تلاش هایی که در یکصد سال گذشته انجام شده نشانگر این است که “سیلک” جز مکان ها و مناطقی بوده که ادوار مختلفی را از حیث باستان شناسی به خود دیده است.

در دوره ساسانی کاشان مردمی دلاور و ممتاز داشته که در برخی آثار از جمله کتاب “فتوحِ” “ابن اعثم” از بزرگان و لشکریان این شهر یاد شده است. این قدمت قابل توجه در تمدن اسلامی ادامه داشته است و کاشانی ها از پیشگامان تشیع بودند و این شهر را “دارالمؤمنین” هم نامیده اند و برخی از اصحاب ائمه اطهار از شهر کاشان بوده اند.

در دوران آل بویه، کاشان مورد توجه برخی از رجال و وزرای عصر آل بویه مانند “صاحب بن العباد” بوده است که شاید دلیل این توجه سبقه فرهنگی این شهر بوده است. در دوره سلجوقیان، کاشان، وزرا و منشیانی داشته است که مهمترین آن ها “انوشیروان خالد کاشانی” بوده است.

همچنین عرفای زیادی در کاشان بوده اند که از مهمترین این عرفا “بابا افضل” است.

در عصر صفوی، کاشان شهری فوق العاده مطرح است و در سفرنامه های متعددی از این شهر یاد شده است. کتاب “نزهت القلوب” مستوفی، ساخت بنای کاشان را به “زبیده” همسر هارون الرشید نسبت داده است.

در عصر صفوی این شهر از حیث دانشمندان، فقها، ادبا و علمای اهل حدیث و هنر و صنایع بسیار مطرح بوده است. شاه عباس به کاشان علاقه زیادی داشت، همان طور که امروز بسیاری معتقدند قبر شاه عباس در کاشان است. محتشم کاشانی و ملا محسن فیض کاشانی از شعرای نامدار این شهر هستند و حتی برخی از شعرای کاشان به هند رفتند و در دوره های بعدی در عصر قاجار برخی از شاهان این حکومت مانند فتحعلی شاه به این شهر علاقه مند بوده اند.

مدرسه و مسجد سلطانی در کاشان ساخته شد. علمایی مانند نراقی ها مطرح بوده اند و شخصیت هایی مانند ملاصدرا به کاشان علاقه وافری داشتند به طوری که او مرتب به این شهر سفر می کرد.

در خصوص وجه تسمیه کاشان برخی ها گفته اند قومی به نام “کاسی ها” و یا “کاشوها” به این منطقه آمدند و ساکن شدند. بنابراین نام کاشان را مأخوذ از کلماتی مانند “کاسیان”، “کاشیان”، “کِی آشیان”، “کاه فشان” و “کاشو” می دانند.

در قرون متمادی کاشان محل ساخت بهترین و مرغوب ترین کاشی ها بوده است که برخی نیز وجه تسمیه کاشان را به این دلیل می دانند. همان طور که در برخی کتاب ها مانند دیوان ملک الشعرای بهار آمده است، کاشان را یک جایی برای تعبد و عبادت دانسته اند و جایگاه یک مراسم یا جشن و فضای طرب انگیز قلمداد کرده اند.

در کتاب های تاریخ معاصر مانند کتاب نراقی که در خصوص کاشان و نطنز نوشته است کاشان را از اولین جایگاه های آبادانی می دانند که به امر پادشاهان اساطیری ایران در کنار چشمه فین، کی آشیان یعنی جایی برای حکام ساخته اند.

برخی نیز گفته اند که کاشان به معنای خانه های تابستانی است که به دلیل گرمی هوایی که در دل کویر بوده است با بعضی از مصالح مانند چوب و نی، کاشانه یا همان خانه ساخته اند.

در حفاری های انجام شده ثابت می شود که کاشان و محیط اطراف آن از نخستین زیستگاه ها و پایگاه های استقرار انسان در فلات ایران بوده است.

وجه امتیازی را در کتاب ها در خصوص وجه تسمیه های کاشان ندیدم که نام کاشان به احتمال قوی از آن وجه تسمیه گرفته شده باشد، اما به هر حال تمام این وجه تسمیه ها می توانند در نام گذاری این منطقه به نامِ کاشان مؤثر بوده باشند.